Steffie en de Belastingdienst maken belastingaangifte begrijpelijker

Voor veel Nederlanders is de jaarlijkse belastingaangifte een spannend moment. Begrijp je de vragen wel goed? Vul je alles juist in? En wat als je een fout maakt?

Voor een grote groep mensen is de aangifte ingewikkeld. Daarom ontwikkelde Steffie samen met de Belastingdienst een uitlegmodule die stap voor stap laat zien wat belastingaangifte is en waar je hulp kunt krijgen.

Chantal van Steffie sprak hierover met Merel van de Belastingdienst en met ervaringsdeskundigen Monique, Moniek en Sébastiaan.

Een grote groep mensen heeft moeite met belastingaangifte

Merel Rijs werkt bij de Belastingdienst op de afdeling Kennisdeling en Communicatie van Team Relatiebeheer. Daar houdt zij zich bezig met het ondersteunen van mensen die anderen helpen met hun belastingzaken. “Wij helpen eigenlijk de helpers,” vertelt ze. “We zorgen dat zij de juiste informatie hebben om mensen te ondersteunen die moeite hebben met hun belastingzaken.”

Volgens Merel is er veel hulp beschikbaar. Mensen kunnen bijvoorbeeld een afspraak maken bij de Belastingdienst of bellen met de BelastingTelefoon. Toch maakt niet iedereen daar gebruik van. “Niet iedereen wil of durft hulp te vragen bij de Belastingdienst. Voor sommige mensen is de drempel hoog of ze vinden het spannend om contact te hebben met een overheidsinstantie. Tegelijkertijd willen wij er juist voor iedereen zijn. Daarom zochten we een manier om deze mensen toch te bereiken. Steffie sluit daar heel goed bij aan.”

Dat er behoefte is aan extra uitleg blijkt ook uit onderzoek. Volgens cijfers van Stichting Lezen en Schrijven heeft 1 op de 5 mensen moeite met lezen, schrijven, rekenen en of digitale vaardigheden. Daarnaast blijkt uit onderzoek van de Belastingdienst dat 15 tot 25 procent van de belastingplichtigen echt moeite heeft met het begrijpen of doen van de belastingaangifte.

Merel: "Niet iedereen wil of durft hulp te vragen bij de Belastingdienst. Voor sommige mensen is de drempel hoog of ze vinden het spannend om contact te hebben met een overheidsinstantie."

Veel stappen maken het ingewikkeld

Er zijn verschillende redenen waarom belastingaangifte lastig kan zijn. “Je moet een computer hebben en weten hoe die werkt,” legt Merel uit. “Daarna moet je inloggen met DigiD, wat voor veel mensen al ingewikkeld is. Als je eenmaal bent ingelogd, moet je goed kunnen lezen en begrijpen wat er staat. En daarnaast heb je ook nog financiële en fiscale kennis nodig.”

Voor sommige mensen stapelen die moeilijkheden zich op. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren bij ouderen van wie de partner altijd de financiën regelde. Maar ook jongeren die voor het eerst aangifte doen, weten vaak niet waar ze moeten beginnen. Voor mensen met een migratieachtergrond kan de taal of het Nederlandse systeem een extra barrière zijn. Daarnaast speelt taalgebruik een grote rol. Ondanks pogingen om teksten eenvoudiger te maken, blijven er vaktermen bestaan die moeilijk te begrijpen zijn. “Neem bijvoorbeeld het woord ‘eigenwoningforfait’. Veel mensen hebben geen idee wat dat betekent,” zegt Merel. “En dat soort termen komen vaker voor.”

Fouten en uitstel

Als mensen de aangifte niet goed begrijpen, kan dat tot fouten leiden. “Soms geven mensen per ongeluk verkeerde informatie op,” zegt Merel. “Bijvoorbeeld bij zorgkosten. Maar er zijn ook mensen die het uitstellen omdat ze het spannend vinden of niet weten waar ze moeten beginnen.” Dat kan stress veroorzaken. Soms kan het ook tot problemen leiden, bijvoorbeeld als later blijkt dat er iets niet klopt. Daarom vindt de Belastingdienst het belangrijk dat mensen weten dat er hulp is.

Ervaringsdeskundigen helpen om uitleg echt begrijpelijk te maken

Bij het maken van de Steffie-module werden ook ervaringsdeskundigen betrokken. Zij kijken kritisch naar hoe de uitleg écht begrijpelijk is en weten uit eigen ervaring waar mensen tegenaan lopen. Monique werkte mee aan de uitleg omdat ze ziet dat veel mensen moeite hebben met belastingaangifte. “Er zijn veel mensen die het lastig vinden en daardoor verkeerde gegevens invullen. Daardoor kunnen ze in de problemen komen. Door mee te werken hoop ik dat het anderen helpt.”

Ook Moniek vindt het belangrijk dat er duidelijke uitleg komt. “In het verleden vond ik het ook moeilijker. Daarom is het goed dat er uitleg komt die het voor andere mensen makkelijker maakt.”

Beide ervaringsdeskundigen benadrukken dat mensen hulp moeten durven vragen. Dat kan bijvoorbeeld bij een buurthuis, via een hulpverlener of bij de Belastingdienst.

Moniek: “In het verleden vond ik het ook moeilijker. Daarom is het goed dat er uitleg komt die het voor andere mensen makkelijker maakt.”

“Die moeilijke woorden maken het lastig”

Voor Sébastiaan is belastingaangifte nog steeds moeilijk. Daarom maakt hij elk jaar een afspraak bij de Belastingdienst. “Ik ga naar het kantoor van de Belastingdienst en laat daar mijn aangifte invullen,” vertelt hij. “Samen met mijn begeleiding ga ik naar de afspraak toe.”
Volgens hem is vooral het taalgebruik een probleem. “De Belastingdienst gebruikt best wel dure taal. Dan begrijp ik niet precies wat ze bedoelen en weet ik niet welke antwoorden ik moet geven.”

Wanneer hij een blauwe envelop ontvangt, wacht hij vaak totdat zijn begeleider erbij is. “Dan openen we de brief samen. Zij vertellen mij wat erin staat.” Hoewel hij meestal goed geholpen wordt, vindt hij het jammer dat hij zijn aangifte niet zelfstandig kan doen. “Mijn zelfstandigheid wordt ermee weggenomen.”

Sébastiaan: “De Belastingdienst gebruikt best wel dure taal. Dan begrijp ik niet precies wat ze bedoelen en weet ik niet welke antwoorden ik moet geven.”

Wat maakt de Steffie-uitleg bijzonder?

Volgens Merel kan de Steffie-module een belangrijk verschil maken. “Het is een combinatie van duidelijke illustraties, heldere uitleg en eenvoudig taalgebruik. Daardoor wordt het veel toegankelijker.” Bij het maken van de uitleg werd ook goed gekeken naar de ervaringen van mensen die moeite hebben met dit soort informatie. “Zij weten precies waar mensen vastlopen. Dat helpt enorm om de uitleg duidelijker te maken.”

De module is niet bedoeld om iedereen zelfstandig door de aangifte te laten gaan. Het belangrijkste doel is dat mensen begrijpen wat belastingaangifte is en weten waar ze hulp kunnen krijgen. “Als je niet weet waar iets over gaat, kun je ook geen hulp vragen,” zegt Merel. Om die reden is de module ook goed bruikbaar voor dienstverleners, zoals medewerkers van bibliotheken, maatschappelijke organisaties of gemeentelijke teams. Zij kunnen de Steffie-uitleg gebruiken wanneer zij mensen helpen die niet goed weten wat belastingaangifte is of waar ze moeten beginnen. De eenvoudige uitleg en duidelijke stappen maken het makkelijker om samen uit te leggen wat er van iemand verwacht wordt.

Meer vertrouwen en minder stress

De Steffie-uitleg kan volgens Merel vooral helpen om onzekerheid weg te nemen. “Mensen zijn vaak bang dat ze iets verkeerd doen. Door de uitleg krijgen ze meer vertrouwen en wordt de drempel om hulp te vragen lager.” Dat herkennen ook de ervaringsdeskundigen. Hun belangrijkste advies aan mensen die moeite hebben met belastingaangifte is simpel: vraag hulp als dat nodig is. “Schroom niet om hulp te vragen,” zegt Monique. “Dat kan veel rust geven.”

De samenwerking tussen Steffie en de Belastingdienst smaakt naar meer. Volgens Merel zou het mooi zijn als er ook uitlegmodules komen over belangrijke levensgebeurtenissen. “Denk bijvoorbeeld aan een scheiding, het overlijden van een partner of beginnen met werken als jongere. In zulke periodes veranderen vaak de regels en ontstaat er onzekerheid. Dan is het fijn als er duidelijke uitleg is in een taal die iedereen begrijpt.”

Uiteindelijk is dat het doel van de samenwerking tussen Steffie en de Belastingdienst: dat iedereen begrijpt wat belastingaangifte is, weet wat er van hem of haar wordt verwacht en waar hulp te vinden is. Zo wordt een ingewikkeld onderwerp stap voor stap toegankelijker voor een grotere groep mensen.