Digitale vaardigheden: de sleutel tot meedoen in de samenleving

Digitale vaardigheden zijn onmisbaar om mee te kunnen doen in de samenleving. Toch hebben veel mensen moeite met online zaken zoals DigiD, internetbankieren of het maken van een zorgafspraak.

Het project Verantwoord Internet in de Stad helpt Amsterdammers om digitaal zelfredzaam te worden en laat zien hoeveel verschil de juiste begeleiding kan maken.

Door Chantal van der Poel

In een buurthuis in Amsterdam-Geuzenveld wordt tijdens een zomerse hittegolf hard gewerkt. Terwijl de temperatuur buiten oploopt, zitten binnen tientallen cursisten achter hun laptop. Het is de laatste les van het project Verantwoord Internet in de Stad. Een bijzonder initiatief van Stichting Leer Zelf Online, SIDN fonds en de gemeentes Den Haag, Amsterdam en Rotterdam. Het doel is om inwoners te helpen digitaal zelfstandig te worden.

In een buurthuis in Amsterdam-Geuzenveld wordt tijdens een zomerse hittegolf hard gewerkt.

Waarom digitale vaardigheden steeds belangrijker worden

Dat doel is belangrijker dan ooit. Steeds meer zaken in het dagelijks leven verlopen online. Van het maken van een zorgafspraak tot het aanvragen van toeslagen of het zoeken naar een woning. Voor veel mensen is dat vanzelfsprekend. Voor anderen vormen digitale vaardigheden nog iedere dag een uitdaging.

"Je merkt dat de digitalisering echt supersnel gaat", vertelt Anna van Gemeente Amsterdam. "Mensen denken vaak dat alleen ouderen moeite hebben om mee te komen. Maar het gaat om een veel grotere groep. In alle lagen van de samenleving zijn er mensen die moeite hebben met bepaalde onderdelen van het internet, bijvoorbeeld het gebruiken van hun DigiD, contact met de overheid, het inschrijven bij WoningNet of het maken van zorgafspraken."

Volgens Anna raakt digitale uitsluiting direct aan maatschappelijke uitsluiting.

"Eigenlijk alles is tegenwoordig digitaal. Als er dan niet een plek is waar mensen hulp kunnen krijgen of kunnen leren hoe ze zelfstandig online zaken regelen, raken ze steeds verder verwijderd van de samenleving."

Binnen het project krijgen deelnemers niet alleen les, maar ook een eigen laptop. Juist die combinatie blijkt cruciaal.

Een laptop én les: de gouden combinatie

Binnen het project krijgen deelnemers niet alleen les, maar ook een eigen laptop. Juist die combinatie blijkt cruciaal volgens Anna.

"We zetten als gemeente in op vier dingen: hulp en vaardigheden, toegang tot internet en apparaten, toegankelijke dienstverlening en digitale participatie", legt Anna uit. "Daar sluit dit project heel mooi bij aan."

Ze vervolgt: "De ongelijkheid in Nederland is groot. Dat zien we ook in Amsterdam. Als mensen zelf geen laptop kunnen kopen, kunnen ze die eerste stap al niet zetten. Als je mensen vaardigheden leert maar ze die vervolgens niet kunnen gebruiken, of juist een laptop geeft terwijl ze niet weten hoe ze ermee moeten werken, dan hebben ze er nog niets aan. Juist die combinatie maakt het verschil."

"Je merkt dat de digitalisering echt supersnel gaat", vertelt Anna van Gemeente Amsterdam. "Mensen denken vaak dat alleen ouderen moeite hebben om mee te komen."

Digitale zorg vraagt om nieuwe vaardigheden

De noodzaak van het project werd onder meer zichtbaar in de zorg. Huisartsen signaleerden dat veel patiënten moeite hebben met digitale zorgdiensten.

"De signalen vanuit onze gemeente en specifieke wijken waren dat digitalisering helpt om de zorg toegankelijk te houden, omdat de zorg overbelast is", vertelt Anna. "Maar tegelijkertijd zijn er veel mensen die zorg nodig hebben en niet digitaal vaardig of onvoldoende taalvaardig zijn. Daardoor worden ze juist kwetsbaarder."

De gevolgen zijn dagelijks merkbaar.

"Mensen weten soms niet hoe ze hun digitale zorgdossier moeten gebruiken of formulieren moeten invullen. Dan hebben ze hulp nodig van de huisarts of assistente. Dat kost tijd die er nauwelijks is. Bovendien maakt het mensen afhankelijk, terwijl eigen regie juist bijdraagt aan welzijn."

Volgens docent Boris draait een computercursus vaak om veel meer dan techniek.

Meer dan een computercursus

Docent Boris van Digisurfer ziet dagelijks hoe ingewikkeld digitale uitsluiting kan zijn.

"Taalvaardigheid, leervaardigheid, psychische klachten en armoede; al die factoren spelen mee. Daar besteden we tijdens de cursus veel aandacht aan. Als mensen weten waar ze hulp kunnen vinden, is dat ontzettend waardevol."

Volgens Boris draait een computercursus vaak om veel meer dan techniek.

"Er was één cursist die echt angstig was om digitale vaardigheden te leren. Ze was geïntimideerd door alle mogelijkheden. Ze was bang om iets verkeerd te doen, maar ook bang voor een wereld die ze nog niet goed begreep."

Stap voor stap groeide haar vertrouwen.

"Inmiddels kan ze typen en internet gebruiken. Ze heeft enorme stappen gezet. Een computercursus is soms meer coaching dan lesgeven. Bij haar zagen we dat heel duidelijk. Ook het contact met andere cursisten heeft daarbij enorm geholpen."

Een goede sfeer maakt leren makkelijker

Tijdens de lessen hangt een ontspannen sfeer. Cursisten helpen elkaar, wisselen tips uit en moedigen elkaar aan als iets niet meteen lukt.

Linda kijkt tevreden terug op de cursus.

"Als ik een brief heb, schrijf ik die nog steeds het liefst met de hand. Maar ik ga de laptop wel gebruiken om dingen op te zoeken op internet en misschien straks ook voor internetbankieren."

Voor haar was vooral het werken met een laptop nieuw.

"Op mijn telefoon kon ik al veel, maar een laptop was helemaal nieuw voor mij. Ik probeerde steeds het scherm als touchscreen te gebruiken en moest eraan wennen dat je met een muis en toetsenbord werkt. Daar vergis ik me nog steeds weleens in."

De prettige sfeer hielp daarbij.

"De docenten hielpen goed en we mochten alles vragen. Ze waren heel geduldig."

Linda: "Op mijn telefoon kon ik al veel, maar een laptop was helemaal nieuw voor mij."

Nieuwe kansen dankzij digitale vaardigheden

Voor veel deelnemers betekenen digitale vaardigheden meer zelfstandigheid én nieuwe kansen op de arbeidsmarkt.

Marlon hoopt dankzij zijn nieuwe vaardigheden een andere richting op te kunnen.

"Het is een geweldige cursus. Ik heb heel veel geleerd. Bijvoorbeeld hoe ik internet goed kan gebruiken. Dat was voor mij heel belangrijk."

Hij werkte jarenlang in de horeca, maar moest noodgedwongen stoppen.

"Nu wil ik graag een licht administratieve baan. Daarvoor moet ik natuurlijk leren omgaan met een laptop. Ik heb de basis nu geleerd en wil graag verder leren. En ik blijf oefenen. Zoals ze in Nederland zeggen: oefening baart kunst."

Marlon (links) en Robby: "Het is een geweldige cursus. Ik heb heel veel geleerd. Bijvoorbeeld hoe ik internet goed kan gebruiken. Dat was voor mij heel belangrijk."

Mediawijsheid en veilig internet gebruiken

Tijdens de cursus leren deelnemers niet alleen hoe ze bestanden opslaan of informatie opzoeken. Ook mediawijsheid en veilig internetgebruik krijgen veel aandacht. Hoe werkt internet eigenlijk? Wie verdient eraan? Hoe worden meningen beïnvloed? En hoe herken je betrouwbare informatie?

Die kennis helpt deelnemers om zelfstandiger, veiliger en met meer vertrouwen online te bewegen.

Daarnaast is er de website Eenvoudig op Internet, waar deelnemers na afloop uitleg kunnen vinden over uiteenlopende onderwerpen en eenvoudig hulp in de buurt kunnen vinden.

"Dat is wel een handige website", merkt een van de cursisten op.

Precies die reactie hadden de makers gehoopt te horen.

"Het is fijn dat we mensen ook na de lessen kunnen blijven helpen", zegt Boris. "Voor cursisten zijn er veel drempels bij het leren van digitale vaardigheden. Alles wat we kunnen doen helpt. We kunnen zelfs ondersteunen bij de reparatie van een laptop. Zo blijven we met mensen in contact. Dat korte lijntje is ontzettend belangrijk."

Trots op wat bereikt is

Aan het einde van de middag worden de certificaten uitgereikt. De trots is zichtbaar op de gezichten van de deelnemers.

Robby heeft veel aan de cursus gehad.

"Ik vond de cursus goed. Ik heb er veel van geleerd. Ik wilde leren hoe de leestekens werken en hoe je een cv maakt."

Zijn nieuwe vaardigheden gebruikt hij inmiddels bijna dagelijks.

"Ik leer makkelijk en kan nu ook anderen helpen. Ik gebruik de laptop veel, vooral voor muziek. Als er een feestje is regel ik de muziek, en dat kan ik nu allemaal op de laptop. Daardoor heb ik veel meer mogelijkheden gekregen."

Blije cursisten mochten na goed gevolg de laptop houden. Het certificaat is officieel erkend en kan getoond worden bij bijvoorbeeld sollicitatiegesprekken.

Ook na de cursus blijft hulp beschikbaar

Voor sommige deelnemers voelt het einde van de cursus nog wat vroeg. Grappend vraagt een cursist aan de docent of hij ook thuis computerhulp komt geven. Dat gebeurt niet, maar deelnemers staan er na afloop niet alleen voor.

Via de helpdesk van Digisurfer kunnen zij gratis terecht met vragen. Daarnaast verwijst Gemeente Amsterdam deelnemers door naar andere initiatieven.

"Net kwam er iemand naar mij toe die wilde weten hoe ze hierna ondersteuning kan krijgen", vertelt Anna. "Dat kan via de helpdesk van Digisurfer, maar we hebben ook Digimaatjes, we werken samen met Stichting Sina, er zijn inloophuizen en er zijn vervolgcursussen vanuit de gemeente. We vinden het belangrijk dat mensen de juiste hulp weten te vinden."

Vanuit dit project zijn ook Digimaatjes opgeleid. Zij helpen deelnemers om de kennis uit de cursus in de praktijk toe te passen en zelfstandig met hun laptop en internet te werken.

Dat onderstreept misschien wel de grootste kracht van Verantwoord Internet in de Stad. Het project leert mensen niet alleen hoe een computer werkt, maar geeft hen ook de vaardigheden, ondersteuning en het vertrouwen om zelfstandig mee te doen in een samenleving die steeds digitaler wordt. En juist dat is de basis om volwaardig mee te kunnen doen.

Andere projecten van Leer Zelf Online